Gouden toekomst voor vakmanschap

Pionier en ondernemer, over arbeid in een circulaire economie 

Guido Braam

De circulaire economie gaat over arbeid, energie en grondstoffen. Nu grondstoffen steeds schaarser worden, groeien de kansen voor arbeid. Volgens Guido Braam, circulair pionier en sociaal ondernemer, wordt werk in de circulaire economie een stuk betekenisvoller. Voor vakmensen breekt een gouden toekomst aan.

Vlakbij de landingsbanen van Schiphol ligt de oude hoeve ‘De Vogel’. Aan de buitenkant zie je het niet, maar hier is misschien wel de meest innovatieve hotspot van het land gevestigd: Valley Beta. Een voorbeeld avant la lettre hoe iets ouds iets spetterend nieuws kan worden. https://www.circularvalley.com/beta
Het voorhuis wordt momenteel verbouwd tot kantoorruimte voor bedrijven die actief bezig zijn met de circulaire economie. De grote stal is provisorisch maar robuust verbouwd tot een permanente expositie waar bedrijven als Ahrend, Desko en Schiphol laten zien wat ze nu al circulair kunnen. Een doorlopende film op grote beeldschermen vertelt hoeveel beter de wereld wordt als we circulair gaan denken, consumeren, bouwen en eten.
Op het erf staat een circulaire, compacte woonmodule van Finch Buildings naast een futuristische, witte container waarin Containing Mushrooms oesterzwammen kweekt – op koffiedik, afkomstig uit de keuken van Valley Beta. Een aantal grote schuren staat nog leeg, maar er zijn plannen om ook daar activiteiten te ontplooien. Op de akker naast de boerderij wordt multi-toepasbaar olifantsgras verbouwd. Een aantal mini-windturbines van zes meter hoog steekt er vrolijk bovenuit. Ze zijn gebouwd  door basisschoolkinderen uit de omgeving, samen met studenten van het Nova College. Dat gebeurde in het kader van het project Laat maar Waaien in the Valley, waar onder meer Alliander partner van is.
In het achterste deel van de stal is een glazen kas geplaatst, die in koudere perioden wordt verwarmd. Er zijn werkplekken, er kunnen vergaderingen en events worden georganiseerd. Guido Braam zit er zelf ook geregeld. Als circulair pionier, beter gezegd: aanjager, is hij met tal van circulaire initiatieven verbonden. Hij houdt ervan groot te dromen, maar wil dat dan ook meteen vertaald zien naar concrete acties. “Ik ben net veertig geworden. Dan kun je niet meer denken ‘later wil ik dit of dat bereiken’. We zijn geen jonge honden meer. We moeten het nú doen. Dit is de tijd waarin het moet gebeuren.” 


Gouden toekomst voor vakmanschap

Pionier en ondernemer, over arbeid in een circulaire economie

Guido Braam

En gáát het gebeuren?
“Het gaat de goede kant op. Het wordt tijd ‘to cross the chasm’. Het circulair denken moet ‘het nieuwe normaal’ worden. Die sprong lukt alleen wanneer er flinke materialiteit in komt. We zitten nu op 1 procent, pas als 15 procent van de economie circulair is, wordt de trend onomkeerbaar. We hebben dus grote projecten nodig zodat de circulaire koplopers beloond worden. Rijkswaterstaat heeft recent een opdracht voor 100.000 circulaire werkplekken in de markt gezet. Dan wordt het niet alleen voor de koplopers, maar ook voor de rest van de kantoorinrichters interessant en zelfs noodzakelijk om mee te doen.”
De circulaire economie is begonnen met recycling, maar circulariteit gaat volgens hem veel verder. “De deeleconomie hoort erbij, maar ook de ontwikkeling van nieuwe business modellen. Mitsubishi die geen liften meer verkoopt, maar mobiel verticaal vervoer, Philips die geen lampen meer verkoopt, maar licht. De trend wordt van ‘bezit’ naar ‘gebruik’.”

Zitten we nog in het idealistisch stadium?
“Het wordt meer en meer economisch gedreven. Als we het goed doen en grondstoffen efficiënter gebruiken, kunnen we heel veel kosten besparen. Het is geen moralisme, het is commercieel. Maar het vraagt wel een totaal ander verdienmodel en een andere manier van denken. Op dit moment is het voor producenten en leveranciers interessant om zoveel mogelijk producten te verkopen. Zij hebben er geen belang bij dat producten lang mee gaan. Daardoor worden veel grondstoffen verspild. In de circulaire economie krijgen producent en leverancier juist wel een prikkel om iets te leveren dat lang meegaat. Als je wasbundels verkoopt in plaats van een wasmachine, dan is het voor jou van belang dat de geleverde wasmachine het heel lang blijft doen en stop je er aan de voorkant meer kwaliteit in.”


Een kleine mobiele champignonkwekerij. De paddenstoelen groeien op de koffiedrab van het nabijgelegen kantoor.







Een skateboard gemaakt uit doppen van frisdrankflesjes

Pionier en ondernemer, over arbeid in een circulaire economie

Guido Braam

Hoe belangrijk is de factor arbeid voor de circulaire economie?
“Enorm belangrijk. Ik ben echt blij dat daar nu ook aandacht aan wordt besteed. De circulaire economie zal zeker effect hebben op de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid. Er gaan onvermijdelijk banen verdwijnen, bijvoorbeeld in de mijnbouw, maar ik ben ervan overtuigd dat er meer banen bijkomen. Hoeveel? Moeilijk te voorspellen. De schattingen lopen uiteen. Een TNO-rapport van 2013 geeft aan dat het om 54.000 banen gaat. Volgens McKinsey kan in Europa
630 miljard euro economische groei gerealiseerd worden bij een switch naar de circulaire economie. Die economische groei vertaalt zich altijd in meer banen. Het is trouwens nu al te zien dat de circulaire economie meer banen in Nederland oplevert, doordat er meer producten hergebruikt of opgeknapt worden. Die activiteiten worden lokaal in Nederland uitgevoerd, en gaan dus niet naar lagelonenlanden.”

Wat wordt de grootste verandering voor werkenden?
“De grote verandering wordt de herwaardering van vakmanschap. In de circulaire economie gaat het om levensduurverlenging, refurbishen en serviceverlening. Het doel is immers dat producten van waarde blijven. En daarvoor is vakmanschap nodig. Misschien krijgen we het op termijn voor elkaar dat energie overvloedig wordt, maar zeker is dat grondstoffen steeds schaarser worden. Dat maakt het aantrekkelijker om arbeid in te zetten.
Het probleem is dat de arbeidskosten zo hoog zijn, met name in Nederland en West-Europa, dat het goedkoper is om een nieuw product te kopen dan een onderdeel van een product te repareren of te vervangen. De circulaire economie zou een geweldige stimulans krijgen als de belasting op arbeid verschuift naar belasting op grondstoffen. De Nederlandse denktank Ex’Tax maakt zich daar hard voor. Arbeid wordt dan goedkoper en grondstoffen duurder. Dat zou ook volstrekt logisch zijn, want juist grondstoffen zijn schaars.”


Gouden toekomst voor vakmanschap

Pagina 3/6

Gouden toekomst voor vakmanschap

Pionier en ondernemer, over arbeid in een circulaire economie 

Guido Braam

Voor wie gaat de circulaire economie werk opleveren?
“Voor vakmensen die producten kunnen repareren of een opknapbeurt kunnen geven. Voor bedrijven die zich specialiseren in recycling en van afval weer grondstoffen kunnen maken. Voor ontwerpers die producten kunnen ontwerpen waarin het materiaal dat erin wordt gestopt ook weer kan worden teruggehaald, bijvoorbeeld dankzij een materialenpaspoort. Of die een product kunnen ontwerpen, zonder dat je er grondstof voor nodig hebt, zoals Spotify. En voor dienstverleners die bij mensen thuis komen om spullen te halen of te brengen of om iets te repareren, te monteren of te installeren.
Dat zijn allemaal banen waar nieuw vakmanschap voor nodig is. Het zijn ook banen waarmee mensen een betekenisvolle invulling geven aan hun leven. Als je kijkt naar wat mensen motiveert, ervan uitgaand dat ze genoeg geld verdienen om van te leven, dan heeft dat te maken met autonomie, met doen wat je belangrijk vindt, met vakmanschap en kunnen bijdragen aan een hoger doel.”

Is de circulaire economie een oplossing tegen werkloosheid?
“Een van de uitdagingen voor de toekomst is: hoe houden we mensen zinvol bezig als de levensverwachting toeneemt en mensen een groter deel van hun leven moeten invullen zonder baan? De circulaire economie kan daar zeker aan bijdragen. Wat mij betreft zou het namelijk niet alleen over betaald werk moeten gaan. Natuurlijk is het belangrijk om geld te verdienen, maar dat is niet het enige wat telt. Mensen willen ook dat hun werk zinvol is. Een voorbeeld: er zijn overal in Nederland repaircafés waar mensen terecht kunnen met kapotte spullen. Ze mogen zelf bepalen wat ze voor de reparatie betalen. In die repaircafés zijn vaak mensen aan het werk die werkloos of gepensioneerd zijn of een arbeidsbeperking hebben. Die doen daar heel zinvol werk, maar in onze economie telt dat dus niet mee, omdat het geen betaald werk is. Dat is toch treurig?”

Zal de kloof tussen hoger en lager opgeleiden groter worden?
“Het wordt tijd om hoger en lager opgeleid anders te definiëren. Er zijn mensen die met hun handen dingen kunnen waar iemand anders met zijn hoofd niet bij kan. Om een goede vakman te zijn, heb je  talent en ervaring nodig, maar ook een goede opleiding. We hebben de laatste jaren heel erg ingezet op de kenniseconomie, de circulaire economie zal een herwaardering voor vakmanschap met zich mee zal brengen. Kwaliteit wordt steeds belangrijker.”

Gouden toekomst voor vakmanschap

Pionier en ondernemer, over arbeid in een circulaire economie 

Guido Braam

Wat betekent dat voor opleidingen?
“De circulaire economie heeft mensen nodig die een bredere blik hebben. Dat betekent dat opleidingen ook breder moeten worden. Een student bedrijfskunde zou een tijdje in Wageningen moeten studeren om micro-organismen te bestuderen en iets te leren over biodiversiteit. Een financieel expert zou zich ook eens een tijdje moeten verdiepen in sociologie en ecologie. Het is belangrijk om verbanden te zien. We hebben systeemdenkers en doeners nodig om de ketens kunnen sluiten.
Ik zou het een goed idee vinden dat mensen in hun loopbaan verschillende dingen doen. Het is toch interessant als een bouwkundig ingenieur ook eens in de zorg gaat werken of als een bankier onderwijs gaat geven? Als verschillende werelden elkaar ontmoeten, levert dat ongetwijfeld geweldige dingen op.”

Zou de circulaire economie ook kunnen worden gebruikt om dingen slimmer te doen en werknemers buiten de 

deur te zetten?
“Het is vast mogelijk om dingen slimmer te doen, maar de menselijke factor is en blijft belangrijk voor succes. In ieder geval voor de lange termijn. Voor goede dienstverlening en goede ontwerpen zijn mensen nodig. Veel mkb-bedrijven en familiebedrijven zijn zich er heel erg van bewust dat medewerkers hun belangrijkste kapitaal vormen. In de ideale situatie is de ambitie om circulair te worden niet iets van het management alleen, maar van het hele bedrijf en de hele organisatie.”

Wordt werken leuker in een circulaire economie?
“Ik denk dat het werkplezier van mensen zal toenemen, omdat ze in plaats van ‘lege’ producten oplossingen gaan verkopen die mensen helpen en ook maatschappelijke waarde hebben.”

Een veld olifantsgras, een gewas dat snel groeit en veel toepassingen kent.

https://www.trouw.nl/groen/olifantsgras-is-goed-voor-alles~abcabc29/










Een loods met het geoogste olifantsgras.

Gouden toekomst voor vakmanschap

Pionier en ondernemer, over arbeid in een circulaire economie

Guido Braam


Wie is Guido Braam?
Guido Braam (1977) zit in het hart van circulair Nederland en draagt op vele manieren actief bij aan circulaire initiatieven. Hij is een van de oprichters van Powered by Meaning, een collectief van bedrijven dat vanuit een integrale, circulaire visie positieve impact wil realiseren. Ook richtte hij in 2012, samen met onder meer Herman Wijffels, de Circle Economy op: een sociale, coöperatieve onderneming die zich inzet om de transitie naar de circulaire economie te versnellen. In 2015 nam Braam mede het initiatief voor de oprichting van ‘Nederland Circulaire Hotspot’. Ambassadeurs zijn onder meer AkzoNobel, DSM, Friesland Campina, Van Gansewinkel en diverse adviesbureaus, waaronder Powerd by Meaning. Verder is hij directeur en initiatiefnemer van Valley Beta, een circulair werk- en vergaderconcept. Braam is getrouwd, woont in Soest en heeft twee kinderen van 6 en 

8 jaar.  

https://www.circle-economy.com/